باز زمستان، باز آنفلوانزاي پرندگان

"تكذيب مي‌كنيم... موردي ديده نشده... امكان ندارد... كنترل مي‌شود...تهديد نمي‌كند... معدوم شد... تحت نظارت است... گزارش نشده... ممنوع شده... مردم را نترسانيم... "

اين چند فعل معمولي تمام جملاتي را مي‌سازند كه مسئولان دولتي از ابتداي بحران آنفلوانزاي مرغي در ايران از آن‌ها استفاده كرده‌اند. هر شايعه‌اي درباره مرگ انسان‌ها يا تلف شدن دسته‌جمعي پرندگان تكذيب شده است و هنوز هم كسي نمي‌داند كه آيا به راستي آنفلوانزاي مرغي به ايران وارد شد يا خير.

اولين نشانه‌هاي برف زمستاني بر چهره خاكستري پايتخت نشسته است و سرماي سوزناك به ساختمان وزارتخانه‌ها هم رسيده است. آيا جمله‌هاي امسال مسئولان هم با همان فعل‌هاي هميشگي ساخته خواهد شد؟ سكوت خبري مسئولان بهداشت عمومي ايران در حالي است كه دنيا چند سالي است به حالت آماده‌باش كامل درآمده تا از بلاي قرن بيست و يكم خود را محافظت كند. محققان به تازگي اعلام كردند كه يك داروي جديد آنفلوانزا كشف كرده‌اند كه مي‌تواند زنجيره‌هاي كشنده ويروس آنفلوانزاي پرندگان را نابود كند، اعلام كشف اين دارو نويد تازه‌اي براي آماده سازي‌هاي جهاني در برابر همه‌گيري آنفلوانزاي مرغي است. اين دارو موسوم به «پراميوير» يك داروي ضد ويروسي است كه مي‌تواند يك خط جديد و مهم دفاعي در برابر ويروس‌هاي آنفلوانزا كه قابليت كشتن ميليون‌ها نفر را دارند، بوجود آورد. از سوي ديگر موسسه توليد واكسن و محصولات بيولوژيكي نها ترانگ در ويتنام اعلام كرده كه موفق به توليد 5000 دوز از واكسن آنفلوانزاي مرغي براي انسانها شده است.

وحشت عمومي از اين بيماري مهلك بي‌دليل نيست چون به گفته يك مقام مسؤول سازمان ملل، در راستاي مقابله با زنجيره كشنده H5N1 از ويروس آنفلوانزاي پرندگان در ماه‌هاي اخير پيشرفت‌هايي صورت گرفته اما هنوز حداقل ‌٣/١ ميليارد دلار آمريكا برابر با ‌٩٩٠ ميليون يورو و همزمان با مشاهده افزايش تهديدات اخير از جانب اين ويروس در مناطق بدون بودجه از جمله آفريقا، مورد نياز است.

بر اساس گزارشي كه براي كنفرانس مالي درباره آنفلوانزاي پرندگان تهيه شده بود، در سال ‌٢٠٠٦ نرخ عفونت‌هاي انساني به اين بيماري نسبت به سال ‌٢٠٠٥ افزايش يافته است.

غير از هزينه‌هاي سرسام‌آور اين بيماري، دانشمندان دو جهش ژنتيكي در زنجيره H5N1 از ويروس آنفلوانزاي مرغي شناسايي كرده‌اند كه مي‌تواند اين ويروس كشنده حيواني را به يك ويروس كشنده انساني تبديل كند. به گزارش مجله علمي نيچر متخصصان نگران هستند كه ويروس H5N1 روزي با تغييرات ژنتيكي بتواند شمار بيشتري از انسان‌ها را آلوده كرده و جان ميليون‌ها تن را بگيرد.

سازمان جهاني بهداشت نيز در گزارش يك ماه گذشته خود هشدار داد كه هيچ تضميني وجود ندارد كه اگر آنفلوانزاي پرندگان به سمت يك همه‌گيري انساني پيش برود، كمتر مرگبار باشد. بنا به اين گزارش گروهي از دانشمندان كه ماه گذشته از سوي سازمان جهاني بهداشت و ملل متحد گرد هم آمدند به اين نتيجه رسيدند كه هيچ دليلي ندارد تصور كنيم ويروسي كه تا كنون تقريبا 60 درصد از مبتلايان به اين بيماري را كشته است در صورتي كه به مرحله همه‌گيري انساني برسد، ملايم‌تر و خفيف‌تر عمل خواهد كرد. به گفته متخصصان، دانش پيشرفته امروز تا كنون ويروسي به خطرناكي H5N1 نديده است.

كوهي از تكذيب

مبشر شيخ، نماينده سازمان جهاني بهداشت و سازمان خواربار و كشاورزي ملل متحد در ايران نيز نشست مشترك صندوقهاي سازمان ملل متحد در ايران در خصوص وضعيت بيماري آنفلوانزاي مرغي گفته بود: هم اكنون 105 ميليون پرنده در جهان به دليل پيشگيري از انتقال ويروس اين بيماري معدوم و همچنين تاكنون 151 نفر بر اثر اين بيماري به خصوص در مناطق جنوب آسيا كشته شده‌اند. نگراني از انتقال اين ويروس به كشورهاي ديگر وجود دارد و همچنين انتقال آن از طريق انسان به انسان ديگر. چنانچه بر اساس برآورد سازمان جهاني بهداشت، در صورت انتقال اين ويروس، ميليونها انسان در سراسر جهان جان خود را از دست مي‌دهند. هرچند به گفته مبشر شيخ هم تاكنون هيچ مورد انساني مبتلاي به ويروس آنفلوانزاي مرغي در ايران گزارش نشده است. 

اما گزارش‌هاي استاني چيزهاي ديگري را نشان مي‌دهند، گزارش‌هايي كه بر روي خط خبرگزاري‌ها مي‌آيند و هنوز چند ساعتي از انتشار آن‌ها نگذشته تكذيب مي‌شوند. در روزهاي پاياني سال گذشته شايعه بروز آنفلوانزاي مرغي از نوع انساني از سوي معاون بهداشتي دانشگاه علوم پزشكي رشت تکذيب شد. به گزارش ايسنا، دکتر رحيمي معاون بهداشتي دانشگاه علوم پزشکي گيلان در خصوص شايعه‌اي مبني بر بروز يك مورد مشکوک به آنفلوانزاي فوق حاد طيور از نوع انساني در بيمارستان رازي شهرستان رشت، گفت: تاکنون هيچ مورد انساني از بروز بيماري آنفلوانزاي فوق حاد طيور در استان گيلان ديده نشده است و تنها مورد اتفاق افتاده يك مورد tv (سل) بوده که در بيمارستان تحت درمان قرار گرفته است.

چند هفته قبل از اين ماجرا، به دليل احتمال وجود بيماري آنفلوانزاي مرغي و بنابر اعلام سازمان محيط زيست گيلان مبني بر عدم تردد قايق‌ها در تالاب انزلي، اردوي تيم‌هاي ملي قايقراني در منطقه تالاب نيمه تمام ماند.

در آبان ماه سال 84، برخي منابع غيررسمي از شيوع بيماري آنفلوانزاي مرغي حاد در كشور و منطقه ارس خبر مي‌دادند ولي سازمان دامپزشكي كشور با رد اين خبر، تلفات آن روزهاي پرندگان در رودخانه ارس را بدون ارتباط با اين بيماري عنوان كرد.

به‌دنبال انتشار گزارشي از تلفات پرندگان مهاجر در حاشيه رودخانه ارس و سفر سه روزه رييس سازمان دامپزشكي به اين منطقه، دكتر بهروز ياسمي، مديركل روابط عمومي سازمان دامپزشكي گفته بود:« به‌دنبال تلف شدن پنج هزار پرنده در رودخانه ارس آزمايشاتي براي تعيين دليل تلف شدن اين پرندگان صورت گرفت كه خوشبختانه بر اساس نتايج اين آزمايش‌ها، ابتلاي اين پرندگان به بيماري آنفلوانزاي مرغي فوق حاد رد شد.»

ياسمي علاوه بر اين گفته بود كه با وجود ترديد نداشتن در مبتلا نبودن اين پرندگان به بيماري آنفلوانزاي مرغي فوق حاد، قصد دارند نمونه‌هايي از اين پرندگان را به مركز رفرانس جهاني براي تعيين قطعي دليل تلف شدن، بفرستند. البته نتايج ارسال اين نمونه‌ها هيچ‌گاه اعلام نشد، مانند تعدادي ديگر از موارد گزارش شده تلفات دسته‌جمعي پرندگان در شمال غرب كشور.

چند ماه بعد در تيرماه 85، رييس كميسيون بهداشت مجلس گفت كه موارد بيماري با علائم مشابه آنفلوانزاي مرغي در كشور گزارش شده است.

‌ دكتر اميدوار رضايي گفته بود: وزارت بهداشت وجود موارد آنفلوانزاي مرغي را تكذيب كرده است ولي بيماراني با علائم مشابه گزارش شده است با اين حال تاييد صد درصد آن از طريق وزارت بهداشت صورت نگرفته است. كميسيون بهداشت مجلس شوراي اسلامي به وزارت بهداشت در خصوص انجام تحقيقات بيشتر در اين زمينه تذكراتي داده تا مستنداتي را ارائه كند.

او از تمامي كارشناسان خارج از سيستم رسمي وزارت بهداشت خواست اگر مستندات و يا گزارش علمي و دقيق نسبت به وجود آنفلوانزاي مرغي در اختيار دارند به كميسيون بهداشت و درمان مجلس شوراي اسلامي ارائه دهند تا مورد پيگيري بيشتر و دقيق‌تر قرار گيرد. از اين مورد هم ديگر خبري نشد.

همسايه‌هاي خطرناك

مهرماه امسال دفتر منطقه‌اي سازمان جهاني بهداشت در غرب اقيانوسيه در اختتاميه نشست اين سازمان در اوكلند خطاب به هيات‌هاي نمايندگي از كشورهاي عضو تاكيد كرد كه اقدامات بيشتري براي آماده‌سازي در برابر شيوع آنفلوانزاي مرغي انجام دهند و يادآور شد كه هيچ كشوري از اين بيماري در امان نيست.

همزمان با اين نشست،  بانك جهاني اعطاي بودجه‌اي معادل 13 ميليون دلار را براي كمك به مقابله با تهديد بيماري كشنده آنفلوانزاي پرندگان در كرانه باختري و نوار غزه تصويب كرد. بانك جهاني اعلام كرد كه در ماه آوريل وجود ويروس آنفلوانزاي مرغي در هشت منطقه در نوار غزه تاييد شده است.

در همان روزها سازمان جهاني بهداشت تاييد كرد كه تا آن زمان 3 نفر در عراق به آنفلوانزاي مرغي مبتلا شده‌اند. مقامات عراقي در ماه مارس اعلام كرده بودند كه ويروس H5N1 در پرندگان و مرغ‌هاي بغداد مشاهده شد، اما تا آن زمان هيچ نمونه ابتلاي انساني به اين بيماري در پايتخت جنگ زده عراق ديده نشده بود.

يك دختر نوجوان عراقي و عموي وي هر دو در ماه ژانويه در استان سليمانيه، استاني كه كردهاي ايران بيشترين رفت‌وآمد را به آن دارند، در اثر ابتلا به آنفلوانزاي مرغي جان خود را از دست دادند و اين دو نفر اولين قربانيان انساني اين بيماري در عراق بودند.

يك ماه قبل وزراي بهداشت منطقه در اجلاس وزاري بهداشت كشورهاي منطقه مديترانه شرقي بر كنترل آنفلوانزاي مرغي و ايدز تاكيد كرده بودند.

اما در همين ماه‌هاي اخير هم دولت تركيه اعلام كرد كه آنفلوانزاي مرغي در محدوده‌اي به وسعت 15 كيلومتر كه هم مرز با ايران است شيوع پيدا كرده است.

حسين سونگور، يك مقام بهداشتي تركيه، در گزارشي به سازمان جهاني بهداشت حيوانات اظهار كرد كه در حدود 1200 جوجه غاز، بوقلمون و اردك در روستاي كوپرولر در استان ايگدير تركيه از اين ويروس مرده‌اند.

ايران در معرض خطر

ايران در مسير پرنده‌هاي مهاجر قرار دارد. ايران با كشورهاي مبتلا هم‌مرز است. يك پايه اقتصاد روستايي ايران در نگهداري از پرندگان قرار دارد. روستاهاي ايران دورافتاده و از هم جدا هستند، براي بسياري از آن‌ها تلويزيون تنها وسيله اطلاع‌رساني است، تلويزيوني كه به اخبار آنفلوانزاي پرندگان علاقه چنداني ندارد. آنفلونزاي پرندگان هم همچون ديگر معضلات اين مملكت نياز به عقلانيت دارد، مبادا ما نيز مانند روزنامه الثوره چاپ سوريه بينديشيم كه با استناد بر گزارش سال 1998 روزنامه ساندي‌تايمز كه اسنادي را مربوط به توسعه سلاح‌هاي بيولوژيكي توسط اسراييل منتشر كرده بود، اعلام كرد كه بيماري آنفلوآنزاي مرغي سلاحي است كه اسراييل ساخته و بر عليه كشورهاي عرب مورد استفاده قرار داده است.

آنفلوانزاي مرغي يك بيماري سياسي نيست، نوعي بيماري است مشترك بين انسان و حيوان. يك نوع بيماري كه اتفاقا سياست خوب، درمان آن است.